quang cao center banner

Cửa Lò - Ngày ấy, bây giờ: Kỳ 1: Một vùng trầm tích

Chủ nhật - 27/07/2014 21:45
Nói rằng thị xã Cửa Lò mới thành lập cách đây 20 năm, nhưng mảnh đất này đã tồn tại hàng trăm năm lịch sử, với bao trầm tích văn hóa chưa bao giờ ngủ quên. Nó làm cho thị xã biển hôm nay mới mẻ, hào nhoáng, nhộn nhịp nhưng vẫn là một vùng biển mặn mòi sóng gió, vẫn còn đó nét thâm trầm của xa xưa để lại.

Kỳ 1: Một vùng trầm tích

Chỉ cách trung tâm bãi tắm Cửa Lò khoảng 2km, nhưng về đến phường Nghi Tân, mọi ồn ã sôi nổi dường như đã trôi qua mất tự lúc nào. Nơi đây hầu như không có khách du lịch, và dĩ nhiên, cũng ít những dịch vụ ăn theo du lịch khác. Có chăng, chỉ là vài ba chiếc xe điện chạy vội, của người chủ xe nào đó về nhà chợp mắt một chút, rồi lại hối hả chạy về phía khu du lịch. Nhưng tại sao chúng tôi lại muốn nhắc đến Nghi Tân? Bởi đơn giản đây là một trong 2 đơn vị đầu tiên (xã Nghi Tân và Nghi Thủy) được tách ra khỏi huyện Nghi Lộc, Nghệ An để thành lập thị trấn Cửa Lò và sau này cùng với 4 phường khác, thành lập nên thị xã Cửa Lò. Hay bởi khi đến đây, có cái cảm giác lắng đọng, xưa cũ, tha thiết rất riêng.

Cửa Lò - Ngày ấy, bây giờ (1) 1
Đền Vạn lộc (đền Sư Hồi) thờ Thái úy Quận công Sư Hồi người đã có công khai ấp lập ra làng Vạn Lộc

Đây là vùng đất cù lao Vạn Lộc, ngót hơn 500 năm lịch sử, đã từng được biết đến là đại danh thắng địa linh, nhân kiệt. Nơi đây có đền Vạn Lộc, chùa Lô Sơn, có nhà thờ các dòng họ lớn: họ Nguyễn, họ Dương, họ Hoàng… Cho đến tân bây giờ, dường như chính là nơi hội tụ giá trị tâm linh, là điểm tựa tinh thần thiêng liêng cho người dân Cửa Lò.

Đền Vạn Lộc thờ Thái úy Quận công Sư Hồi, hướng mặt ra phía bắc, soi bóng xuống dòng sông Cấm, 3 bề 4 bên là núi non sống động “sơn thủy hữu tình” chính là nơi vẫn thường diễn ra các lễ hội sông nước, chốn đi về hương khói tâm linh, cầu an bình, no ấm, xuôi chèo mát mái của người dân.

Ông Nguyễn Trung Hiếu, phó ban quản lý đền kể lại, Thái úy Quận công Sư Hồi là người có công khai ấp lập ra làng Vạn Lộc. Ngài chính là con trai trưởng của Thái sư Cương quốc công Nguyễn Xí, người có công 2 lần khai quốc. Nguyễn Sư Hồi đã từng được vua Lê Thánh Tông tin dùng phong làm Nhập nội Thái uý, tham dự triều chính, Phò mã đô uý tước quận công, trấn thủ nhập nhị hải môn. Năm 1469, Thái Úy Quận công Nguyễn Sư Hồi được giao chỉ huy lực lượng thuỷ quân làm nhiệm vụ bảo vệ phía Nam quốc gia Đại Việt gồm 12 cửa lạch kéo dài từ Sầm Sơn Thanh Hoá đến Cửa Tùng tỉnh Quảng Trị. Lúc bấy giờ ông đã chọn Cửa Xá là nơi sông Cấm đổ ra biển làm đại bản doanh. Bao bọc Cửa Xá ba bề bốn bên là núi. Những ngọn núi như bức tường thành tự nhiên che chắn cho cửa Xá. Dù ông đã mất cách đây hơn 500 năm nhưng công lao khai cơ lập làng Vạn Lộc cùng với những chiến công hiển hách đánh giặc ngoại xâm và trấn giữ 12 cửa lạch của ông mãi mãi được lưu truyền trong sử sách.

Theo lời chỉ dẫn của ông Hiếu, chúng tôi tìm gặp Cụ Nguyễn Văn Tam (80 tuổi), một trong nhưng cao niên vốn rất đam mê sử làng. Khoát vòng tay chỉ ra phía kè đá không còn nguyên vẹn nhưng đã ghi lại chứng tích về công lao to lớn của Nguyễn Sư Hồi đối với nhân dân làng Vạn Lộc, cụ Tam bắt đầu câu chuyện vị thành hoàng Nguyễn Sư Hồi với lòng tôn kính, ngưỡng vọng: “Thuở đó còn đi bộ bằng ngựa, đi thuỷ bằng thuyền, thuở đánh nhau bằng gươm đao, cung kiếm thì việc trấn giữ Cửa Xá thể hiện được tầm nhìn chiến lược quân sự của đô đốc Nguyễn Sư Hồi. Lúc bấy giờ cùng với 2 người em ruột, ngài đã tập hợp dân lại để hướng dẫn khai hoang đồn điền, đắp đê ngăn mặn. Ngài còn cho phép những người lính theo ông được đưa vợ con theo chồng về đây cùng dân lập ấp”.

Những người già trong làng còn cho biết thêm: Nguyễn Sư Hồi không chỉ có công lao khai cơ, lập ấp mà ngài còn tạo ra công ăn việc làm cho ngư dân từ nghề đan lưới, đóng tàu thuyền, đánh bắt hải sản. Với kiến thức và tài năng song toàn của mình, cùng với tấm lòng trung nghĩa “yêu dân như con”, ngài đã truyền dạy cho dân chúng bắt đầu từ hai nghề chính, đó là nông nghiệp và ngư nghiệp. Nông nghiệp là để người dân biết mở mang bờ cõi đất đai, biết trồng trọt, chăn nuôi trên chính mảnh đất của mình; mạnh nhất là nghề đánh bắt hải sản bởi nơi đây là một vùng biển hoang sơ với nguồn hải sản, phong phú, dồi dào. Cũng từ đó đến nay cuộc sống của ngư dân Vạn Lộc đã gắn bó với nghề chài lưới.

Đặc biệt Quận công Nguyễn Sư Hồi đã tuyển chọn những người thợ bắc đóng tàu thuyền giỏi về để dạy và phục vụ cho việc sửa chữa, đóng tàu thuyền cho các hãm đội. Vạn Lộc và Trung Kiên, chính hai làng đầu cửa biển có nghề đóng tàu thuyền thủ công nổi tiếng cho đến nay.

Bởi những công lao to lớn đó, anh em Thái úy Quận Công Sư Hồi được người dân nơi đây xem như Thành hoàng làng, từ bấy đến nay luôn giữ niềm tôn kính, ngưỡng vọng đặc biệt.
Với ngư dân Vạn Lộc thì ngày 21/5/1506, là cái ngày tang thương nhất bao trùm lên làng Cửa Xá này, đó là ngày Thái uý đô đốc Nguyễn Sư Hồi lâm bệnh qua đời. Theo di chúc của ngài, kể cả khi mất rồi, ngài cũng chỉ có một nguyện vọng là được mai táng tại Lùm Cờ gần đồn Tiền Tiêu tại vùng Cửa Xá để hương hồn ông cùng với quan quân có thể canh giữ cửa biển thập nhị khải môn cũng như chứng kiến sự đổi thay của vùng đất mà ngài đã từng khai sinh lập địa.
 
Cửa Lò - Ngày ấy, bây giờ (1) 2
Đền Sư Hồi, nơi hội tụ giá trị tâm linh

Tưởng nhớ công đức của Quận công, 3 năm sau kể từ ngày ngài mất, ngư dân Vạn Lộc đã xây cất lại phần mộ và tôn ngài làm thành hoàng, lập đền thờ để muôn đời hương khói. Trải qua bao biến động thiên tai, dịch họa, đền thờ Nguyễn Sư Hồi, người một thuở mang gươm đi mở cõi vẫn trường tồn cho đến nay. Để xứng đáng với những đóng góp to lớn của ngài, năm 1991 Đền Vạn Lộc đã được Bộ Văn Hoá xếp hạng Di tích quốc gia.

Câu chuyện đến đây, các cụ ai cũng hồ hởi: “Vạn Lộc” là tên chữ của làng được ngài đặt với ý nghĩa hết sức lớn lao là mong muốn cho “muôn lộc đổ về vùng đất này”. Tự hào lắm chứ! Bởi từ ước muốn đó đến nay làng Vạn Lộc đã trở thành vùng đất trù phú, giàu truyền thống văn hoá xứ Nghệ. Nhiều hộ dân Vạn Lộc đã khấm khá từ nghề đánh bắt hải sản, chế biến nước mắm, nướng cá …

Lần theo con đường đầy băng rôn, đi qua những ngôi nhà thơm đặc mùi vị biển, mùi của nước mắm, mùi của cá biển tươi nướng, chúng tôi vào thăm cơ sở nướng cá của vợ chồng chị Nguyễn Thị Hương ở khối 6, nơi tạo việc làm thường xuyên cho gần 10 lao động, trả lương 3- 4 triệu đồng/ tháng/ người. Chị Hương cho hay, mỗi ngày trung bình lò của chị nướng khoảng bảy đến chín tạ cá, ô tô trọng tải nhẹ chở cá lên nhập chợ Đô Lương, Anh Sơn, Thanh Chương, tháng ba mươi ngày đều đặn như thế, cuộc sống cũng khấm khá dần.
Hiện cả xã Nghi Tân, ngoài nghề chài lưới, đánh bắt hải sản thì nghề nướng cá cũng chừng mươi hộ, tạo việc làm cho chị em phụ nữ trong địa phương, cũng với một cái tình làng nghĩa xóm như thế. Thứ tình cảm chỉ có được khi con người ta vượt qua được sóng gió biển cả và sóng gió của đời người. Và lễ hội đền Sư Hồi chính là sinh hoạt văn hoá cộng đồng của cả làng.
 
Cửa Lò - Ngày ấy, bây giờ (1) 3
Chùa Lô Sơn tọa lạc vị trí sơn thủy hữu tình là một trong những điểm tham quan hấp dẫn của du khách khi về với Cửa Lò

Hàng năm cứ vào dịp rằm tháng giêng, nhân dân làng Vạn Lộc- Cửa Lò lại tổ chức lễ hội ở đền thờ Nguyễn Sư Hồi và chùa Lô Sơn. Dịp “Lễ hội sông nước Vạn Lộc - Cửa Lò”, ngư dân Vạn Lộc  long trọng lấy lửa từ ngôi đền thờ thần linh thiêng rước tới khán đài chính của bãi biển du lịch, khai mạc mở đầu cho lễ hội một mùa du lịch mới.
Đặc biệt, cứ 3 năm một lần vào năm “Hỏa” (Tý, Ngọ, Mão, Dậu ) những năm được xem là năm hạn, ngư dân Vạn Lộc lại tổ chức lễ hội to hơn, hoành tráng hơn. Ngoài các trò chơi dân gian như đua thuyền, chọi gà, đánh cờ người, kéo co… Lễ hội ở đền Vạn Lộc còn có nét độc đáo riêng biệt đó là lễ tẩy trần, lễ rước thần ở đền Sư Hồi có sự tham gia của các dòng họ. Khi đoàn rước trên đường đi một vòng quanh làng có dừng tại các nhà thờ dòng họ. Các họ phải tết cổng chào đón thật đẹp, có bày hương án, bài vị, sắc phong, hương, hoa quả, phẩm, đèn, sáp để bái vọng thần. Đoàn rước đến trước từng hương án thì dừng lại, để đại diện dòng họ dâng hương làm thủ tục kính cẩn bái chầu, cầu xin phúc lộc của thần linh, trong khi đó đội múa lân biểu diễn nghênh trò, đội trống tưng bừng thể hiện nghệ thuật múa đánh trống và đi như thế đến hết các điểm để trở về đền Sư Hồi. Đoàn rước trở về, làm lễ yên vị, trả các đồ tế khí, vật dụng… vào các vị trí cũ.
 
Cửa Lò - Ngày ấy, bây giờ (1) 4
Chùa Lô Sơn, nơi lắng lòng bình an cho tâm mình thanh thản…

Theo lời chỉ dẫn của bà Hoàng Thị Hải Yến, Phó Chủ tịch UBND phường Nghi Tân, chúng tôi tìm đến thăm nhà thờ các dòng họ lớn trong phường, thăm chùa Lô Sơn, ẩn hiện giữa những cây đại thụ nằm dưới chân núi Lô. Nhiều người biết đến chùa Lô Sơn không chỉ nơi đây ngôi chùa cổ trên 600 năm tuổi, mà điều đặc biệt bởi nơi đây tồn tại một giếng cổ, được xếp bằng đá của núi. Thật diệu kỳ, kể cả những năm đại hạn, nước giếng luôn trong xanh, không bao giờ cạn. Những người dân của làng Vạn Lộc đều có một phong tục là đi lấy nước giếng ở chùa Lô Sơn về dùng cho việc thắp hương những ngày rằm, mồng một hay giỗ tết cho gia đình mình. Những di tích ấy, vẫn luôn là nơi tụ hội con cháu quê hương trở về, nơi nhắc nhớ gốc tích, nguồn cội, nơi lắng lòng bình an cho tâm mình thanh thản…

Cửa Lò - Ngày ấy, bây giờ (1) 6
Mỗi lần ra khơi, ngư dân lại đến đền thắp hương cầu cho niềm tin và sức mạnh vững tay lái vươn thuyền bám biển ra khơi

Tôi trở ra ra Cửa Xá, hôm nay ngày rằm, đền Vạn Lộc lại lần lượt có bao nhiêu người dân khắp nơi về thắp hương. Nhiều nhất vẫn là những ngư dân làng biển, đến cầu cho biển lặng sóng êm, cho cá đầy thuyền, cho thêm niềm tin và sức mạnh vững tay lái vươn thuyền bám biển ra khơi.
Những con thuyền neo bến đang chuẩn bị cho chuyến đi mới, những khuôn mặt của người ngư dân sạm đen vì gió biển. Đời ngư dân vất vả gian truân đến thế nhưng bao đời nay, họ vẫn yêu, vẫn gắn bó với biển cả bằng tình yêu máu thịt. Bởi biển dù có lúc hung dữ, lúc bao dung, hiền hòa, vẫn là nơi sinh ra, lớn lên và nuôi sống cho bao nhiêu thế hệ những người con của biển.
 
(Kỳ 2: Làng chài mùa biển)

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết
Phản hồi bài viết này bằng facebook
Bấm "Thích" Fanpage Du lịch Cửa Lò để được tư vấn miễn phí

  Ý kiến bạn đọc

Khách sạn tiêu chuẩn
 HỖ TRỢ ONLINE
Khách sạn tiêu chuẩn
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây